🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:23:40 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सपक्ष (पुंलिङ्ग)

पंखों वाला, डैनों वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासपक्षःसपक्षौसपक्षाः
द्वितीयासपक्षम्सपक्षौसपक्षान्
तृतीयासपक्षेणसपक्षाभ्याम्सपक्षैः
चतुर्थीसपक्षायसपक्षाभ्याम्सपक्षेभ्यः
पञ्चमीसपक्षात् / सपक्षाद्सपक्षाभ्याम्सपक्षेभ्यः
षष्ठीसपक्षस्यसपक्षयोःसपक्षाणाम्
सप्तमीसपक्षेसपक्षयोःसपक्षेषु
सम्बोधनहे सपक्षहे सपक्षौहे सपक्षाः

अर्थ: पंखों वाला, डैनों वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सपक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

पंखों वाला, डैनों वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासपक्षम्सपक्षेसपक्षाणि
द्वितीयासपक्षम्सपक्षेसपक्षाणि
तृतीयासपक्षेणसपक्षाभ्याम्सपक्षैः
चतुर्थीसपक्षायसपक्षाभ्याम्सपक्षेभ्यः
पञ्चमीसपक्षात् / सपक्षाद्सपक्षाभ्याम्सपक्षेभ्यः
षष्ठीसपक्षस्यसपक्षयोःसपक्षाणाम्
सप्तमीसपक्षेसपक्षयोःसपक्षेषु
सम्बोधनहे सपक्षहे सपक्षेहे सपक्षाणि

अर्थ: पंखों वाला, डैनों वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें