🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:44:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सप्ति (स्त्रीलिङ्ग)

जूआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासप्तिःसप्तीसप्तयः
द्वितीयासप्तिम्सप्तीसप्तीः
तृतीयासप्त्यासप्तिभ्याम्सप्तिभिः
चतुर्थीसप्तये / सप्त्यैसप्तिभ्याम्सप्तिभ्यः
पञ्चमीसप्तेः / सप्त्याःसप्तिभ्याम्सप्तिभ्यः
षष्ठीसप्तेः / सप्त्याःसप्त्योःसप्तीनाम्
सप्तमीसप्तौ / सप्त्याम्सप्त्योःसप्तिषु
सम्बोधनहे सप्तेहे सप्तीहे सप्तयः

अर्थ: जूआ
संस्कृत: पर्याय: घोटक, वीति, तुरग, तुरङ्ग, अश्व

📚 अमरकोश में:
• घोड़े के और नाम (२.८.४४) — पर्याय: वाजी, वाह, अर्वा, गन्धर्व, हय, सैन्धव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सप्ति (पुंलिङ्ग)

जूआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासप्तिःसप्तीसप्तयः
द्वितीयासप्तिम्सप्तीसप्तीन्
तृतीयासप्तिनासप्तिभ्याम्सप्तिभिः
चतुर्थीसप्तयेसप्तिभ्याम्सप्तिभ्यः
पञ्चमीसप्तेःसप्तिभ्याम्सप्तिभ्यः
षष्ठीसप्तेःसप्त्योःसप्तीनाम्
सप्तमीसप्तौसप्त्योःसप्तिषु
सम्बोधनहे सप्तेहे सप्तीहे सप्तयः

अर्थ: जूआ
संस्कृत: पर्याय: घोटक, वीति, तुरग, तुरङ्ग, अश्व
English: (possibly connected with √ सप्) a horse, steed, courser (cf. सप्त-स्°), RV.; VS.; Kāv.; Pañcar.

📚 अमरकोश में:
• घोड़े के और नाम (२.८.४४) — पर्याय: वाजी, वाह, अर्वा, गन्धर्व, हय, सैन्धव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें