🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:35:16 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सबर्धु (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासबर्धुःसबर्धूसबर्धवः
द्वितीयासबर्धुम्सबर्धूसबर्धून्
तृतीयासबर्धुनासबर्धुभ्याम्सबर्धुभिः
चतुर्थीसबर्धवेसबर्धुभ्याम्सबर्धुभ्यः
पञ्चमीसबर्धोःसबर्धुभ्याम्सबर्धुभ्यः
षष्ठीसबर्धोःसबर्ध्वोःसबर्धूनाम्
सप्तमीसबर्धौसबर्ध्वोःसबर्धुषु
सम्बोधनहे सबर्धोहे सबर्धूहे सबर्धवः

अर्थ: —
English: id., ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सबर्धु (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासबर्धुसबर्धुनीसबर्धूनि
द्वितीयासबर्धुसबर्धुनीसबर्धूनि
तृतीयासबर्धुनासबर्धुभ्याम्सबर्धुभिः
चतुर्थीसबर्धुने / सबर्धवेसबर्धुभ्याम्सबर्धुभ्यः
पञ्चमीसबर्धुनः / सबर्धोःसबर्धुभ्याम्सबर्धुभ्यः
षष्ठीसबर्धुनः / सबर्धोःसबर्धुनोः / सबर्ध्वोःसबर्धूनाम्
सप्तमीसबर्धुनि / सबर्धौसबर्धुनोः / सबर्ध्वोःसबर्धुषु
सम्बोधनहे सबर्धु / हे सबर्धोहे सबर्धुनीहे सबर्धूनि

अर्थ: —
English: id., ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें