🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:31:37 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सभ्येतर (पुंलिङ्ग)

सभ्य (संस्कृत, परिष्कृत) + इतर (दूसरा, अलग. भिन्न)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासभ्येतरःसभ्येतरौसभ्येतराः
द्वितीयासभ्येतरम्सभ्येतरौसभ्येतरान्
तृतीयासभ्येतरेणसभ्येतराभ्याम्सभ्येतरैः
चतुर्थीसभ्येतरायसभ्येतराभ्याम्सभ्येतरेभ्यः
पञ्चमीसभ्येतरात् / सभ्येतराद्सभ्येतराभ्याम्सभ्येतरेभ्यः
षष्ठीसभ्येतरस्यसभ्येतरयोःसभ्येतराणाम्
सप्तमीसभ्येतरेसभ्येतरयोःसभ्येतरेषु
सम्बोधनहे सभ्येतरहे सभ्येतरौहे सभ्येतराः

अर्थ: सभ्य (संस्कृत, परिष्कृत) + इतर (दूसरा, अलग. भिन्न)
English: ‘other than refined’, vulgar, indecorous, opposite to good manners, Nir.; Kāv.; Śaṃk.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सभ्येतर (नपुंसकलिङ्ग)

सभ्य (संस्कृत, परिष्कृत) + इतर (दूसरा, अलग. भिन्न)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासभ्येतरम्सभ्येतरेसभ्येतराणि
द्वितीयासभ्येतरम्सभ्येतरेसभ्येतराणि
तृतीयासभ्येतरेणसभ्येतराभ्याम्सभ्येतरैः
चतुर्थीसभ्येतरायसभ्येतराभ्याम्सभ्येतरेभ्यः
पञ्चमीसभ्येतरात् / सभ्येतराद्सभ्येतराभ्याम्सभ्येतरेभ्यः
षष्ठीसभ्येतरस्यसभ्येतरयोःसभ्येतराणाम्
सप्तमीसभ्येतरेसभ्येतरयोःसभ्येतरेषु
सम्बोधनहे सभ्येतरहे सभ्येतरेहे सभ्येतराणि

अर्थ: सभ्य (संस्कृत, परिष्कृत) + इतर (दूसरा, अलग. भिन्न)
English: ‘other than refined’, vulgar, indecorous, opposite to good manners, Nir.; Kāv.; Śaṃk.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें