🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:18:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समग्रधन (पुंलिङ्ग)

समग्र (सब, पूर्ण) + धन (संपत्ति, दौलत)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमग्रधनःसमग्रधनौसमग्रधनाः
द्वितीयासमग्रधनम्समग्रधनौसमग्रधनान्
तृतीयासमग्रधनेनसमग्रधनाभ्याम्समग्रधनैः
चतुर्थीसमग्रधनायसमग्रधनाभ्याम्समग्रधनेभ्यः
पञ्चमीसमग्रधनात् / समग्रधनाद्समग्रधनाभ्याम्समग्रधनेभ्यः
षष्ठीसमग्रधनस्यसमग्रधनयोःसमग्रधनानाम्
सप्तमीसमग्रधनेसमग्रधनयोःसमग्रधनेषु
सम्बोधनहे समग्रधनहे समग्रधनौहे समग्रधनाः

अर्थ: समग्र (सब, पूर्ण) + धन (संपत्ति, दौलत)
English: possessing the whole of one's property, Mn. viii, 380.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

समग्रधन (नपुंसकलिङ्ग)

समग्र (सब, पूर्ण) + धन (संपत्ति, दौलत)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमग्रधनम्समग्रधनेसमग्रधनानि
द्वितीयासमग्रधनम्समग्रधनेसमग्रधनानि
तृतीयासमग्रधनेनसमग्रधनाभ्याम्समग्रधनैः
चतुर्थीसमग्रधनायसमग्रधनाभ्याम्समग्रधनेभ्यः
पञ्चमीसमग्रधनात् / समग्रधनाद्समग्रधनाभ्याम्समग्रधनेभ्यः
षष्ठीसमग्रधनस्यसमग्रधनयोःसमग्रधनानाम्
सप्तमीसमग्रधनेसमग्रधनयोःसमग्रधनेषु
सम्बोधनहे समग्रधनहे समग्रधनेहे समग्रधनानि

अर्थ: समग्र (सब, पूर्ण) + धन (संपत्ति, दौलत)
English: possessing the whole of one's property, Mn. viii, 380.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬