🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:02:41 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समजाति (पुंलिङ्ग)

समान जाति या वर्ग का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमजातिःसमजातीसमजातयः
द्वितीयासमजातिम्समजातीसमजातीन्
तृतीयासमजातिनासमजातिभ्याम्समजातिभिः
चतुर्थीसमजातयेसमजातिभ्याम्समजातिभ्यः
पञ्चमीसमजातेःसमजातिभ्याम्समजातिभ्यः
षष्ठीसमजातेःसमजात्योःसमजातीनाम्
सप्तमीसमजातौसमजात्योःसमजातिषु
सम्बोधनहे समजातेहे समजातीहे समजातयः

अर्थ: समान जाति या वर्ग का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

समजाति (स्त्रीलिङ्ग)

समान जाति या वर्ग का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमजातिःसमजातीसमजातयः
द्वितीयासमजातिम्समजातीसमजातीः
तृतीयासमजात्यासमजातिभ्याम्समजातिभिः
चतुर्थीसमजातये / समजात्यैसमजातिभ्याम्समजातिभ्यः
पञ्चमीसमजातेः / समजात्याःसमजातिभ्याम्समजातिभ्यः
षष्ठीसमजातेः / समजात्याःसमजात्योःसमजातीनाम्
सप्तमीसमजातौ / समजात्याम्समजात्योःसमजातिषु
सम्बोधनहे समजातेहे समजातीहे समजातयः

अर्थ: समान जाति या वर्ग का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

समजाति (नपुंसकलिङ्ग)

समान जाति या वर्ग का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमजातिसमजातिनीसमजातीनि
द्वितीयासमजातिसमजातिनीसमजातीनि
तृतीयासमजातिनासमजातिभ्याम्समजातिभिः
चतुर्थीसमजातिने / समजातयेसमजातिभ्याम्समजातिभ्यः
पञ्चमीसमजातिनः / समजातेःसमजातिभ्याम्समजातिभ्यः
षष्ठीसमजातिनः / समजातेःसमजातिनोः / समजात्योःसमजातीनाम्
सप्तमीसमजातिनि / समजातौसमजातिनोः / समजात्योःसमजातिषु
सम्बोधनहे समजाति / हे समजातेहे समजातिनीहे समजातीनि

अर्थ: समान जाति या वर्ग का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें