🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:12:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समन्वित (पुंलिङ्ग)

संबद्ध, प्राकृतिक क्रम में आबद्ध

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमन्वितःसमन्वितौसमन्विताः
द्वितीयासमन्वितम्समन्वितौसमन्वितान्
तृतीयासमन्वितेनसमन्विताभ्याम्समन्वितैः
चतुर्थीसमन्वितायसमन्विताभ्याम्समन्वितेभ्यः
पञ्चमीसमन्वितात् / समन्विताद्समन्विताभ्याम्समन्वितेभ्यः
षष्ठीसमन्वितस्यसमन्वितयोःसमन्वितानाम्
सप्तमीसमन्वितेसमन्वितयोःसमन्वितेषु
सम्बोधनहे समन्वितहे समन्वितौहे समन्विताः

अर्थ: संबद्ध, प्राकृतिक क्रम में आबद्ध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

समन्वित (नपुंसकलिङ्ग)

संबद्ध, प्राकृतिक क्रम में आबद्ध

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमन्वितम्समन्वितेसमन्वितानि
द्वितीयासमन्वितम्समन्वितेसमन्वितानि
तृतीयासमन्वितेनसमन्विताभ्याम्समन्वितैः
चतुर्थीसमन्वितायसमन्विताभ्याम्समन्वितेभ्यः
पञ्चमीसमन्वितात् / समन्विताद्समन्विताभ्याम्समन्वितेभ्यः
षष्ठीसमन्वितस्यसमन्वितयोःसमन्वितानाम्
सप्तमीसमन्वितेसमन्वितयोःसमन्वितेषु
सम्बोधनहे समन्वितहे समन्वितेहे समन्वितानि

अर्थ: संबद्ध, प्राकृतिक क्रम में आबद्ध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬