🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:05:56 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समयधर्म (पुंलिङ्ग)

समय (योग्य काल, उपयुक्त काल) + धर्म (कर्तव्व, जाति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमयधर्मःसमयधर्मौसमयधर्माः
द्वितीयासमयधर्मम्समयधर्मौसमयधर्मान्
तृतीयासमयधर्मेणसमयधर्माभ्याम्समयधर्मैः
चतुर्थीसमयधर्मायसमयधर्माभ्याम्समयधर्मेभ्यः
पञ्चमीसमयधर्मात् / समयधर्माद्समयधर्माभ्याम्समयधर्मेभ्यः
षष्ठीसमयधर्मस्यसमयधर्मयोःसमयधर्माणाम्
सप्तमीसमयधर्मेसमयधर्मयोःसमयधर्मेषु
सम्बोधनहे समयधर्महे समयधर्मौहे समयधर्माः

अर्थ: समय (योग्य काल, उपयुक्त काल) + धर्म (कर्तव्व, जाति)
English: a duty based on agreement, covenant, stipulation, Pañcat.; Yājñ. Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬