🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:46:06 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समा (स्त्रीलिङ्ग)

वही, समरुप

🔎 आपका लिखा रूप समया = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमासमेसमाः
द्वितीयासमाम्समेसमाः
तृतीयासमयासमाभ्याम्समाभिः
चतुर्थीसमस्यैसमाभ्याम्समाभ्यः
पञ्चमीसमस्याःसमाभ्याम्समाभ्यः
षष्ठीसमस्याःसमयोःसमासाम्
सप्तमीसमस्याम्समयोःसमासु
सम्बोधनहे समेहे समेहे समाः

अर्थ: वही, समरुप
संस्कृत: समाना

📚 अमरकोश में:
• वर्ष के नाम (१.४.२२) — पर्याय: संवत्सर, वत्सर, अब्द, हायन, शरद्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अया (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप समया = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअयाअयेअयाः
द्वितीयाअयाम्अयेअयाः
तृतीयाअययाअयाभ्याम्अयाभिः
चतुर्थीअयायैअयाभ्याम्अयाभ्यः
पञ्चमीअयायाःअयाभ्याम्अयाभ्यः
षष्ठीअयायाःअययोःअयानाम्
सप्तमीअयायाम्अययोःअयासु
सम्बोधनहे अयेहे अयेहे अयाः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें