🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:40:13 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समर्ण (पुंलिङ्ग)

कष्टग्रस्त, पीड़ित, घायल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमर्णःसमर्णौसमर्णाः
द्वितीयासमर्णम्समर्णौसमर्णान्
तृतीयासमर्णेनसमर्णाभ्याम्समर्णैः
चतुर्थीसमर्णायसमर्णाभ्याम्समर्णेभ्यः
पञ्चमीसमर्णात् / समर्णाद्समर्णाभ्याम्समर्णेभ्यः
षष्ठीसमर्णस्यसमर्णयोःसमर्णानाम्
सप्तमीसमर्णेसमर्णयोःसमर्णेषु
सम्बोधनहे समर्णहे समर्णौहे समर्णाः

अर्थ: कष्टग्रस्त, पीड़ित, घायल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

समर्ण (नपुंसकलिङ्ग)

कष्टग्रस्त, पीड़ित, घायल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमर्णम्समर्णेसमर्णानि
द्वितीयासमर्णम्समर्णेसमर्णानि
तृतीयासमर्णेनसमर्णाभ्याम्समर्णैः
चतुर्थीसमर्णायसमर्णाभ्याम्समर्णेभ्यः
पञ्चमीसमर्णात् / समर्णाद्समर्णाभ्याम्समर्णेभ्यः
षष्ठीसमर्णस्यसमर्णयोःसमर्णानाम्
सप्तमीसमर्णेसमर्णयोःसमर्णेषु
सम्बोधनहे समर्णहे समर्णेहे समर्णानि

अर्थ: कष्टग्रस्त, पीड़ित, घायल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें