🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:25:29 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समर्थ (पुंलिङ्ग)

मजबूत, शक्तिशाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमर्थःसमर्थौसमर्थाः
द्वितीयासमर्थम्समर्थौसमर्थान्
तृतीयासमर्थेनसमर्थाभ्याम्समर्थैः
चतुर्थीसमर्थायसमर्थाभ्याम्समर्थेभ्यः
पञ्चमीसमर्थात् / समर्थाद्समर्थाभ्याम्समर्थेभ्यः
षष्ठीसमर्थस्यसमर्थयोःसमर्थानाम्
सप्तमीसमर्थेसमर्थयोःसमर्थेषु
सम्बोधनहे समर्थहे समर्थौहे समर्थाः

अर्थ: मजबूत, शक्तिशाली
संस्कृत: पर्याय: क्षम

📚 अमरकोश में:
• दृढ (३.३.५१) — पर्याय: मोटा, मज़बूत
• क्षम (३.३.१५१) — पर्याय: सहनशील, हितकारी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

समर्थ (नपुंसकलिङ्ग)

मजबूत, शक्तिशाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमर्थम्समर्थेसमर्थानि
द्वितीयासमर्थम्समर्थेसमर्थानि
तृतीयासमर्थेनसमर्थाभ्याम्समर्थैः
चतुर्थीसमर्थायसमर्थाभ्याम्समर्थेभ्यः
पञ्चमीसमर्थात् / समर्थाद्समर्थाभ्याम्समर्थेभ्यः
षष्ठीसमर्थस्यसमर्थयोःसमर्थानाम्
सप्तमीसमर्थेसमर्थयोःसमर्थेषु
सम्बोधनहे समर्थहे समर्थेहे समर्थानि

अर्थ: मजबूत, शक्तिशाली
संस्कृत: पर्याय: क्षम

📚 अमरकोश में:
• दृढ (३.३.५१) — पर्याय: मोटा, मज़बूत
• क्षम (३.३.१५१) — पर्याय: सहनशील, हितकारी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें