🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:55:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समर्थक (नपुंसकलिङ्ग)

अगर की लकड़ी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमर्थकम्समर्थकेसमर्थकानि
द्वितीयासमर्थकम्समर्थकेसमर्थकानि
तृतीयासमर्थकेनसमर्थकाभ्याम्समर्थकैः
चतुर्थीसमर्थकायसमर्थकाभ्याम्समर्थकेभ्यः
पञ्चमीसमर्थकात् / समर्थकाद्समर्थकाभ्याम्समर्थकेभ्यः
षष्ठीसमर्थकस्यसमर्थकयोःसमर्थकानाम्
सप्तमीसमर्थकेसमर्थकयोःसमर्थकेषु
सम्बोधनहे समर्थकहे समर्थकेहे समर्थकानि

अर्थ: अगर की लकड़ी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

समर्थक (पुंलिङ्ग)

समर्थन करने वाला,प्रमाणित करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमर्थकःसमर्थकौसमर्थकाः
द्वितीयासमर्थकम्समर्थकौसमर्थकान्
तृतीयासमर्थकेनसमर्थकाभ्याम्समर्थकैः
चतुर्थीसमर्थकायसमर्थकाभ्याम्समर्थकेभ्यः
पञ्चमीसमर्थकात् / समर्थकाद्समर्थकाभ्याम्समर्थकेभ्यः
षष्ठीसमर्थकस्यसमर्थकयोःसमर्थकानाम्
सप्तमीसमर्थकेसमर्थकयोःसमर्थकेषु
सम्बोधनहे समर्थकहे समर्थकौहे समर्थकाः

अर्थ: समर्थन करने वाला,प्रमाणित करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें