🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:43:26 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समवीर्य (पुंलिङ्ग)

सम (के समान, वैसा ही) + वीर्य (शूरवीरता, पराक्रम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमवीर्यःसमवीर्यौसमवीर्याः
द्वितीयासमवीर्यम्समवीर्यौसमवीर्यान्
तृतीयासमवीर्येणसमवीर्याभ्याम्समवीर्यैः
चतुर्थीसमवीर्यायसमवीर्याभ्याम्समवीर्येभ्यः
पञ्चमीसमवीर्यात् / समवीर्याद्समवीर्याभ्याम्समवीर्येभ्यः
षष्ठीसमवीर्यस्यसमवीर्ययोःसमवीर्याणाम्
सप्तमीसमवीर्येसमवीर्ययोःसमवीर्येषु
सम्बोधनहे समवीर्यहे समवीर्यौहे समवीर्याः

अर्थ: सम (के समान, वैसा ही) + वीर्य (शूरवीरता, पराक्रम)
English: equal in strength, Hit.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

समवीर्य (नपुंसकलिङ्ग)

सम (के समान, वैसा ही) + वीर्य (शूरवीरता, पराक्रम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमवीर्यम्समवीर्येसमवीर्याणि
द्वितीयासमवीर्यम्समवीर्येसमवीर्याणि
तृतीयासमवीर्येणसमवीर्याभ्याम्समवीर्यैः
चतुर्थीसमवीर्यायसमवीर्याभ्याम्समवीर्येभ्यः
पञ्चमीसमवीर्यात् / समवीर्याद्समवीर्याभ्याम्समवीर्येभ्यः
षष्ठीसमवीर्यस्यसमवीर्ययोःसमवीर्याणाम्
सप्तमीसमवीर्येसमवीर्ययोःसमवीर्येषु
सम्बोधनहे समवीर्यहे समवीर्येहे समवीर्याणि

अर्थ: सम (के समान, वैसा ही) + वीर्य (शूरवीरता, पराक्रम)
English: equal in strength, Hit.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें