🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:00:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समाकर (पुंलिङ्ग)

सम (के समान, वैसा ही) + अकर ("अक्रिय, निकम्मा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमाकरःसमाकरौसमाकराः
द्वितीयासमाकरम्समाकरौसमाकरान्
तृतीयासमाकरेणसमाकराभ्याम्समाकरैः
चतुर्थीसमाकरायसमाकराभ्याम्समाकरेभ्यः
पञ्चमीसमाकरात् / समाकराद्समाकराभ्याम्समाकरेभ्यः
षष्ठीसमाकरस्यसमाकरयोःसमाकराणाम्
सप्तमीसमाकरेसमाकरयोःसमाकरेषु
सम्बोधनहे समाकरहे समाकरौहे समाकराः

अर्थ: सम (के समान, वैसा ही) + अकर ("अक्रिय, निकम्मा)
English: (ifc. or m.c.) = next, R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

समाकर (नपुंसकलिङ्ग)

सम (के समान, वैसा ही) + अकर ("अक्रिय, निकम्मा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमाकरम्समाकरेसमाकराणि
द्वितीयासमाकरम्समाकरेसमाकराणि
तृतीयासमाकरेणसमाकराभ्याम्समाकरैः
चतुर्थीसमाकरायसमाकराभ्याम्समाकरेभ्यः
पञ्चमीसमाकरात् / समाकराद्समाकराभ्याम्समाकरेभ्यः
षष्ठीसमाकरस्यसमाकरयोःसमाकराणाम्
सप्तमीसमाकरेसमाकरयोःसमाकरेषु
सम्बोधनहे समाकरहे समाकरेहे समाकराणि

अर्थ: सम (के समान, वैसा ही) + अकर ("अक्रिय, निकम्मा)
English: (ifc. or m.c.) = next, R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें