🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:43:12 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समाकर्ष (पुंलिङ्ग)

सम (के समान, वैसा ही) + आकर्ष (खिंचाव या खींचना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमाकर्षःसमाकर्षौसमाकर्षाः
द्वितीयासमाकर्षम्समाकर्षौसमाकर्षान्
तृतीयासमाकर्षेणसमाकर्षाभ्याम्समाकर्षैः
चतुर्थीसमाकर्षायसमाकर्षाभ्याम्समाकर्षेभ्यः
पञ्चमीसमाकर्षात् / समाकर्षाद्समाकर्षाभ्याम्समाकर्षेभ्यः
षष्ठीसमाकर्षस्यसमाकर्षयोःसमाकर्षाणाम्
सप्तमीसमाकर्षेसमाकर्षयोःसमाकर्षेषु
सम्बोधनहे समाकर्षहे समाकर्षौहे समाकर्षाः

अर्थ: सम (के समान, वैसा ही) + आकर्ष (खिंचाव या खींचना)
English: drawing near or towards, Bādar.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें