🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:12:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समाख्यात (पुंलिङ्ग)

हिसाब लगाया हुआ, गिना हुआ, जोड़ा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमाख्यातःसमाख्यातौसमाख्याताः
द्वितीयासमाख्यातम्समाख्यातौसमाख्यातान्
तृतीयासमाख्यातेनसमाख्याताभ्याम्समाख्यातैः
चतुर्थीसमाख्यातायसमाख्याताभ्याम्समाख्यातेभ्यः
पञ्चमीसमाख्यातात् / समाख्याताद्समाख्याताभ्याम्समाख्यातेभ्यः
षष्ठीसमाख्यातस्यसमाख्यातयोःसमाख्यातानाम्
सप्तमीसमाख्यातेसमाख्यातयोःसमाख्यातेषु
सम्बोधनहे समाख्यातहे समाख्यातौहे समाख्याताः

अर्थ: हिसाब लगाया हुआ, गिना हुआ, जोड़ा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

समाख्यात (नपुंसकलिङ्ग)

हिसाब लगाया हुआ, गिना हुआ, जोड़ा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमाख्यातम्समाख्यातेसमाख्यातानि
द्वितीयासमाख्यातम्समाख्यातेसमाख्यातानि
तृतीयासमाख्यातेनसमाख्याताभ्याम्समाख्यातैः
चतुर्थीसमाख्यातायसमाख्याताभ्याम्समाख्यातेभ्यः
पञ्चमीसमाख्यातात् / समाख्याताद्समाख्याताभ्याम्समाख्यातेभ्यः
षष्ठीसमाख्यातस्यसमाख्यातयोःसमाख्यातानाम्
सप्तमीसमाख्यातेसमाख्यातयोःसमाख्यातेषु
सम्बोधनहे समाख्यातहे समाख्यातेहे समाख्यातानि

अर्थ: हिसाब लगाया हुआ, गिना हुआ, जोड़ा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬