🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:22:54 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समानगति (पुंलिङ्ग)

समान (वही, तुल्य) + गति (आश्रय, रक्षास्थल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमानगतिःसमानगतीसमानगतयः
द्वितीयासमानगतिम्समानगतीसमानगतीन्
तृतीयासमानगतिनासमानगतिभ्याम्समानगतिभिः
चतुर्थीसमानगतयेसमानगतिभ्याम्समानगतिभ्यः
पञ्चमीसमानगतेःसमानगतिभ्याम्समानगतिभ्यः
षष्ठीसमानगतेःसमानगत्योःसमानगतीनाम्
सप्तमीसमानगतौसमानगत्योःसमानगतिषु
सम्बोधनहे समानगतेहे समानगतीहे समानगतयः

अर्थ: समान (वही, तुल्य) + गति (आश्रय, रक्षास्थल)
English: ‘going together’, agreeing together (-त्व n.), Bādar. Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

समानगति (नपुंसकलिङ्ग)

समान (वही, तुल्य) + गति (आश्रय, रक्षास्थल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमानगतिसमानगतिनीसमानगतीनि
द्वितीयासमानगतिसमानगतिनीसमानगतीनि
तृतीयासमानगतिनासमानगतिभ्याम्समानगतिभिः
चतुर्थीसमानगतिने / समानगतयेसमानगतिभ्याम्समानगतिभ्यः
पञ्चमीसमानगतिनः / समानगतेःसमानगतिभ्याम्समानगतिभ्यः
षष्ठीसमानगतिनः / समानगतेःसमानगतिनोः / समानगत्योःसमानगतीनाम्
सप्तमीसमानगतिनि / समानगतौसमानगतिनोः / समानगत्योःसमानगतिषु
सम्बोधनहे समानगति / हे समानगतेहे समानगतिनीहे समानगतीनि

अर्थ: समान (वही, तुल्य) + गति (आश्रय, रक्षास्थल)
English: ‘going together’, agreeing together (-त्व n.), Bādar. Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬