🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:39:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समायस्त (पुंलिङ्ग)

सम (के समान, वैसा ही) + आयस्त (पीड़ित, दुःखी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमायस्तःसमायस्तौसमायस्ताः
द्वितीयासमायस्तम्समायस्तौसमायस्तान्
तृतीयासमायस्तेनसमायस्ताभ्याम्समायस्तैः
चतुर्थीसमायस्तायसमायस्ताभ्याम्समायस्तेभ्यः
पञ्चमीसमायस्तात् / समायस्ताद्समायस्ताभ्याम्समायस्तेभ्यः
षष्ठीसमायस्तस्यसमायस्तयोःसमायस्तानाम्
सप्तमीसमायस्तेसमायस्तयोःसमायस्तेषु
सम्बोधनहे समायस्तहे समायस्तौहे समायस्ताः

अर्थ: सम (के समान, वैसा ही) + आयस्त (पीड़ित, दुःखी)
English: (√ यस्) distressed, troubled, oppressed, R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

समायस्त (नपुंसकलिङ्ग)

सम (के समान, वैसा ही) + आयस्त (महान् प्रयत्न, शक्ति का विस्तार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमायस्तम्समायस्तेसमायस्तानि
द्वितीयासमायस्तम्समायस्तेसमायस्तानि
तृतीयासमायस्तेनसमायस्ताभ्याम्समायस्तैः
चतुर्थीसमायस्तायसमायस्ताभ्याम्समायस्तेभ्यः
पञ्चमीसमायस्तात् / समायस्ताद्समायस्ताभ्याम्समायस्तेभ्यः
षष्ठीसमायस्तस्यसमायस्तयोःसमायस्तानाम्
सप्तमीसमायस्तेसमायस्तयोःसमायस्तेषु
सम्बोधनहे समायस्तहे समायस्तेहे समायस्तानि

अर्थ: सम (के समान, वैसा ही) + आयस्त (महान् प्रयत्न, शक्ति का विस्तार)
English: (√ यस्) distressed, troubled, oppressed, R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें