🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:13:25 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समार्थक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमार्थकःसमार्थकौसमार्थकाः
द्वितीयासमार्थकम्समार्थकौसमार्थकान्
तृतीयासमार्थकेनसमार्थकाभ्याम्समार्थकैः
चतुर्थीसमार्थकायसमार्थकाभ्याम्समार्थकेभ्यः
पञ्चमीसमार्थकात् / समार्थकाद्समार्थकाभ्याम्समार्थकेभ्यः
षष्ठीसमार्थकस्यसमार्थकयोःसमार्थकानाम्
सप्तमीसमार्थकेसमार्थकयोःसमार्थकेषु
सम्बोधनहे समार्थकहे समार्थकौहे समार्थकाः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: वंशका, अगुरु, राजार्ह, लोह, कृमिज
English: having the same sense, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

समार्थक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमार्थकम्समार्थकेसमार्थकानि
द्वितीयासमार्थकम्समार्थकेसमार्थकानि
तृतीयासमार्थकेनसमार्थकाभ्याम्समार्थकैः
चतुर्थीसमार्थकायसमार्थकाभ्याम्समार्थकेभ्यः
पञ्चमीसमार्थकात् / समार्थकाद्समार्थकाभ्याम्समार्थकेभ्यः
षष्ठीसमार्थकस्यसमार्थकयोःसमार्थकानाम्
सप्तमीसमार्थकेसमार्थकयोःसमार्थकेषु
सम्बोधनहे समार्थकहे समार्थकेहे समार्थकानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: वंशका, अगुरु, राजार्ह, लोह, कृमिज
English: having the same sense, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें