🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:22:16 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समुच्चय (पुंलिङ्ग)

संग्रह, संघात, समष्टि, राशि, पुंज

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमुच्चयःसमुच्चयौसमुच्चयाः
द्वितीयासमुच्चयम्समुच्चयौसमुच्चयान्
तृतीयासमुच्चयेनसमुच्चयाभ्याम्समुच्चयैः
चतुर्थीसमुच्चयायसमुच्चयाभ्याम्समुच्चयेभ्यः
पञ्चमीसमुच्चयात् / समुच्चयाद्समुच्चयाभ्याम्समुच्चयेभ्यः
षष्ठीसमुच्चयस्यसमुच्चययोःसमुच्चयानाम्
सप्तमीसमुच्चयेसमुच्चययोःसमुच्चयेषु
सम्बोधनहे समुच्चयहे समुच्चयौहे समुच्चयाः

अर्थ: संग्रह, संघात, समष्टि, राशि, पुंज
संस्कृत: पर्याय: समाहार

📚 अमरकोश में:
• संग्रह (३.२.१६) — पर्याय: समाहार
• 'च' (३.३.२५६) — पर्याय: अन्वाचय, समाहार, इतरेतर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

समुच्चय (नपुंसकलिङ्ग)

संग्रह, संघात, समष्टि, राशि, पुंज

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमुच्चयम्समुच्चयेसमुच्चयानि
द्वितीयासमुच्चयम्समुच्चयेसमुच्चयानि
तृतीयासमुच्चयेनसमुच्चयाभ्याम्समुच्चयैः
चतुर्थीसमुच्चयायसमुच्चयाभ्याम्समुच्चयेभ्यः
पञ्चमीसमुच्चयात् / समुच्चयाद्समुच्चयाभ्याम्समुच्चयेभ्यः
षष्ठीसमुच्चयस्यसमुच्चययोःसमुच्चयानाम्
सप्तमीसमुच्चयेसमुच्चययोःसमुच्चयेषु
सम्बोधनहे समुच्चयहे समुच्चयेहे समुच्चयानि

अर्थ: संग्रह, संघात, समष्टि, राशि, पुंज
संस्कृत: पर्याय: समाहार

📚 अमरकोश में:
• संग्रह (३.२.१६) — पर्याय: समाहार
• 'च' (३.३.२५६) — पर्याय: अन्वाचय, समाहार, इतरेतर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें