🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:51:24 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समुदक्त (पुंलिङ्ग)

उठाया हुआ, ऊपर खींचा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमुदक्तःसमुदक्तौसमुदक्ताः
द्वितीयासमुदक्तम्समुदक्तौसमुदक्तान्
तृतीयासमुदक्तेनसमुदक्ताभ्याम्समुदक्तैः
चतुर्थीसमुदक्तायसमुदक्ताभ्याम्समुदक्तेभ्यः
पञ्चमीसमुदक्तात् / समुदक्ताद्समुदक्ताभ्याम्समुदक्तेभ्यः
षष्ठीसमुदक्तस्यसमुदक्तयोःसमुदक्तानाम्
सप्तमीसमुदक्तेसमुदक्तयोःसमुदक्तेषु
सम्बोधनहे समुदक्तहे समुदक्तौहे समुदक्ताः

अर्थ: उठाया हुआ, ऊपर खींचा हुआ
संस्कृत: पर्याय: उद्धृत

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

समुदक्त (नपुंसकलिङ्ग)

उठाया हुआ, ऊपर खींचा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमुदक्तम्समुदक्तेसमुदक्तानि
द्वितीयासमुदक्तम्समुदक्तेसमुदक्तानि
तृतीयासमुदक्तेनसमुदक्ताभ्याम्समुदक्तैः
चतुर्थीसमुदक्तायसमुदक्ताभ्याम्समुदक्तेभ्यः
पञ्चमीसमुदक्तात् / समुदक्ताद्समुदक्ताभ्याम्समुदक्तेभ्यः
षष्ठीसमुदक्तस्यसमुदक्तयोःसमुदक्तानाम्
सप्तमीसमुदक्तेसमुदक्तयोःसमुदक्तेषु
सम्बोधनहे समुदक्तहे समुदक्तेहे समुदक्तानि

अर्थ: उठाया हुआ, ऊपर खींचा हुआ
संस्कृत: पर्याय: उद्धृत

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬