🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:45:14 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समोदक (नपुंसकलिङ्ग)

आधा दही और आधा पानी मिलाकर बनाई गई छाछ, मट्ठा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमोदकम्समोदकेसमोदकानि
द्वितीयासमोदकम्समोदकेसमोदकानि / समोदानि
तृतीयासमोदकेन / समोद्नासमोदकाभ्याम् / समोदभ्याम्समोदकैः / समोदभिः
चतुर्थीसमोदकाय / समोद्नेसमोदकाभ्याम् / समोदभ्याम्समोदकेभ्यः / समोदभ्यः
पञ्चमीसमोदकात् / समोदकाद् / समोद्नःसमोदकाभ्याम् / समोदभ्याम्समोदकेभ्यः / समोदभ्यः
षष्ठीसमोदकस्य / समोद्नःसमोदकयोः / समोद्नोःसमोदकानाम् / समोद्नाम्
सप्तमीसमोदके / समोदनि / समोद्निसमोदकयोः / समोद्नोःसमोदकेषु / समोदसु
सम्बोधनहे समोदकहे समोदकेहे समोदकानि

अर्थ: आधा दही और आधा पानी मिलाकर बनाई गई छाछ, मट्ठा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

समोदक (पुंलिङ्ग)

आधा दही और आधा पानी मिलाकर बनाई गई छाछ, मट्ठा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमोदकःसमोदकौसमोदकाः
द्वितीयासमोदकम्समोदकौसमोदकान्
तृतीयासमोदकेनसमोदकाभ्याम्समोदकैः
चतुर्थीसमोदकायसमोदकाभ्याम्समोदकेभ्यः
पञ्चमीसमोदकात् / समोदकाद्समोदकाभ्याम्समोदकेभ्यः
षष्ठीसमोदकस्यसमोदकयोःसमोदकानाम्
सप्तमीसमोदकेसमोदकयोःसमोदकेषु
सम्बोधनहे समोदकहे समोदकौहे समोदकाः

अर्थ: आधा दही और आधा पानी मिलाकर बनाई गई छाछ, मट्ठा
English: containing the same quantity of water, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें