🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:09:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सम्मत (पुंलिङ्ग)

सहमत, स्वीकृत, माना हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासम्मतःसम्मतौसम्मताः
द्वितीयासम्मतम्सम्मतौसम्मतान्
तृतीयासम्मतेनसम्मताभ्याम्सम्मतैः
चतुर्थीसम्मतायसम्मताभ्याम्सम्मतेभ्यः
पञ्चमीसम्मतात् / सम्मताद्सम्मताभ्याम्सम्मतेभ्यः
षष्ठीसम्मतस्यसम्मतयोःसम्मतानाम्
सप्तमीसम्मतेसम्मतयोःसम्मतेषु
सम्बोधनहे सम्मतहे सम्मतौहे सम्मताः

अर्थ: सहमत, स्वीकृत, माना हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सम्मत (नपुंसकलिङ्ग)

सहमत, स्वीकृत, माना हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासम्मतम्सम्मतेसम्मतानि
द्वितीयासम्मतम्सम्मतेसम्मतानि
तृतीयासम्मतेनसम्मताभ्याम्सम्मतैः
चतुर्थीसम्मतायसम्मताभ्याम्सम्मतेभ्यः
पञ्चमीसम्मतात् / सम्मताद्सम्मताभ्याम्सम्मतेभ्यः
षष्ठीसम्मतस्यसम्मतयोःसम्मतानाम्
सप्तमीसम्मतेसम्मतयोःसम्मतेषु
सम्बोधनहे सम्मतहे सम्मतेहे सम्मतानि

अर्थ: सहमत, स्वीकृत, माना हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें