🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:27:00 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सम्मद (पुंलिङ्ग)

अतिहर्ष, खुशी, प्रसन्नता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासम्मदःसम्मदौसम्मदाः
द्वितीयासम्मदम्सम्मदौसम्मदान्
तृतीयासम्मदेनसम्मदाभ्याम्सम्मदैः
चतुर्थीसम्मदायसम्मदाभ्याम्सम्मदेभ्यः
पञ्चमीसम्मदात् / सम्मदाद्सम्मदाभ्याम्सम्मदेभ्यः
षष्ठीसम्मदस्यसम्मदयोःसम्मदानाम्
सप्तमीसम्मदेसम्मदयोःसम्मदेषु
सम्बोधनहे सम्मदहे सम्मदौहे सम्मदाः

अर्थ: अतिहर्ष, खुशी, प्रसन्नता
संस्कृत: पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद

📚 अमरकोश में:
• आनन्द के नाम (१.४.२६) — पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद, आमोद, आनन्दथु, आनन्द, शर्म, शात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें