🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:12:13 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सम्मदमय (पुंलिङ्ग)

सम्मद (अतिहर्ष, खुशी) + मय (एक दानव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासम्मदमयःसम्मदमयौसम्मदमयाः
द्वितीयासम्मदमयम्सम्मदमयौसम्मदमयान्
तृतीयासम्मदमयेनसम्मदमयाभ्याम्सम्मदमयैः
चतुर्थीसम्मदमयायसम्मदमयाभ्याम्सम्मदमयेभ्यः
पञ्चमीसम्मदमयात् / सम्मदमयाद्सम्मदमयाभ्याम्सम्मदमयेभ्यः
षष्ठीसम्मदमयस्यसम्मदमययोःसम्मदमयानाम्
सप्तमीसम्मदमयेसम्मदमययोःसम्मदमयेषु
सम्बोधनहे सम्मदमयहे सम्मदमयौहे सम्मदमयाः

अर्थ: सम्मद (अतिहर्ष, खुशी) + मय (एक दानव)
English: greatly exhilarated, happy, glad, Kathās.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सम्मदमय (नपुंसकलिङ्ग)

सम्मद (अतिहर्ष, खुशी) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासम्मदमयम्सम्मदमयेसम्मदमयानि
द्वितीयासम्मदमयम्सम्मदमयेसम्मदमयानि
तृतीयासम्मदमयेनसम्मदमयाभ्याम्सम्मदमयैः
चतुर्थीसम्मदमयायसम्मदमयाभ्याम्सम्मदमयेभ्यः
पञ्चमीसम्मदमयात् / सम्मदमयाद्सम्मदमयाभ्याम्सम्मदमयेभ्यः
षष्ठीसम्मदमयस्यसम्मदमययोःसम्मदमयानाम्
सप्तमीसम्मदमयेसम्मदमययोःसम्मदमयेषु
सम्बोधनहे सम्मदमयहे सम्मदमयेहे सम्मदमयानि

अर्थ: सम्मद (अतिहर्ष, खुशी) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)
English: greatly exhilarated, happy, glad, Kathās.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें