🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:39:13 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सम्मर्द (पुंलिङ्ग)

आपस में घिसना, घर्षण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासम्मर्दःसम्मर्दौसम्मर्दाः
द्वितीयासम्मर्दम्सम्मर्दौसम्मर्दान्
तृतीयासम्मर्देनसम्मर्दाभ्याम्सम्मर्दैः
चतुर्थीसम्मर्दायसम्मर्दाभ्याम्सम्मर्देभ्यः
पञ्चमीसम्मर्दात् / सम्मर्दाद्सम्मर्दाभ्याम्सम्मर्देभ्यः
षष्ठीसम्मर्दस्यसम्मर्दयोःसम्मर्दानाम्
सप्तमीसम्मर्देसम्मर्दयोःसम्मर्देषु
सम्बोधनहे सम्मर्दहे सम्मर्दौहे सम्मर्दाः

अर्थ: आपस में घिसना, घर्षण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬