🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:41:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सरण्यु (पुंलिङ्ग)

वायु, हवा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासरण्युःसरण्यूसरण्यवः
द्वितीयासरण्युम्सरण्यूसरण्यून्
तृतीयासरण्युनासरण्युभ्याम्सरण्युभिः
चतुर्थीसरण्यवेसरण्युभ्याम्सरण्युभ्यः
पञ्चमीसरण्योःसरण्युभ्याम्सरण्युभ्यः
षष्ठीसरण्योःसरण्य्वोःसरण्यूनाम्
सप्तमीसरण्यौसरण्य्वोःसरण्युषु
सम्बोधनहे सरण्योहे सरण्यूहे सरण्यवः

अर्थ: वायु, हवा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सरण्यु (नपुंसकलिङ्ग)

वायु, हवा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासरण्युसरण्युनीसरण्यूनि
द्वितीयासरण्युसरण्युनीसरण्यूनि
तृतीयासरण्युनासरण्युभ्याम्सरण्युभिः
चतुर्थीसरण्युने / सरण्यवेसरण्युभ्याम्सरण्युभ्यः
पञ्चमीसरण्युनः / सरण्योःसरण्युभ्याम्सरण्युभ्यः
षष्ठीसरण्युनः / सरण्योःसरण्युनोः / सरण्य्वोःसरण्यूनाम्
सप्तमीसरण्युनि / सरण्यौसरण्युनोः / सरण्य्वोःसरण्युषु
सम्बोधनहे सरण्यु / हे सरण्योहे सरण्युनीहे सरण्यूनि

अर्थ: वायु, हवा
English: quick, fleet, nimble, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें