🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:28:44 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सरस् (नपुंसकलिङ्ग)

सरोवर, तालाब, पोखर, पानी का विशाल तख्ता

🔎 आपका लिखा रूप सरसि = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासरःसरसीसरांसि
द्वितीयासरःसरसीसरांसि
तृतीयासरसासरोभ्याम्सरोभिः
चतुर्थीसरसेसरोभ्याम्सरोभ्यः
पञ्चमीसरसःसरोभ्याम्सरोभ्यः
षष्ठीसरसःसरसोःसरसाम्
सप्तमीसरसिसरसोःसरस्सु / सरःसु
सम्बोधनहे सरःहे सरसीहे सरांसि

अर्थ: सरोवर, तालाब, पोखर, पानी का विशाल तख्ता
संस्कृत: सरोवरः, जलम्

📚 अमरकोश में:
• सरोवर (१.१०.२८) — पर्याय: कासार, सरसी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सरसी (स्त्रीलिङ्ग)

झील, पोखर, सरोवर

🔎 आपका लिखा रूप सरसि = सम्बोधन, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासरसीसरस्यौसरस्यः
द्वितीयासरसीम्सरस्यौसरसीः
तृतीयासरस्यासरसीभ्याम्सरसीभिः
चतुर्थीसरस्यैसरसीभ्याम्सरसीभ्यः
पञ्चमीसरस्याःसरसीभ्याम्सरसीभ्यः
षष्ठीसरस्याःसरस्योःसरसीनाम्
सप्तमीसरस्याम्सरस्योःसरसीषु
सम्बोधनहे सरसिहे सरस्यौहे सरस्यः

अर्थ: झील, पोखर, सरोवर
संस्कृत: कृत्रिमपद्माकरः · पर्याय: कासार, सर

📚 अमरकोश में:
• सरोवर (१.१०.२८) — पर्याय: कासार, सरस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें