🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:20:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सरात्रि (पुंलिङ्ग)

सर (आतंच, दही का चक्का) + अत्रि (अत्रि ऋषि)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासरात्रिःसरात्रीसरात्रयः
द्वितीयासरात्रिम्सरात्रीसरात्रीन्
तृतीयासरात्रिणासरात्रिभ्याम्सरात्रिभिः
चतुर्थीसरात्रयेसरात्रिभ्याम्सरात्रिभ्यः
पञ्चमीसरात्रेःसरात्रिभ्याम्सरात्रिभ्यः
षष्ठीसरात्रेःसरात्र्योःसरात्रीणाम्
सप्तमीसरात्रौसरात्र्योःसरात्रिषु
सम्बोधनहे सरात्रेहे सरात्रीहे सरात्रयः

अर्थ: सर (आतंच, दही का चक्का) + अत्रि (अत्रि ऋषि)
English: = समान-र्°, Pāṇ. vi, 3, 85.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सरात्रि (नपुंसकलिङ्ग)

सर (आतंच, दही का चक्का) + अत्रि (अत्रि ऋषि)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासरात्रिसरात्रिणीसरात्रीणि
द्वितीयासरात्रिसरात्रिणीसरात्रीणि
तृतीयासरात्रिणासरात्रिभ्याम्सरात्रिभिः
चतुर्थीसरात्रिणे / सरात्रयेसरात्रिभ्याम्सरात्रिभ्यः
पञ्चमीसरात्रिणः / सरात्रेःसरात्रिभ्याम्सरात्रिभ्यः
षष्ठीसरात्रिणः / सरात्रेःसरात्रिणोः / सरात्रियोःसरात्रीणाम्
सप्तमीसरात्रिणि / सरात्रौसरात्रिणोः / सरात्रियोःसरात्रिषु
सम्बोधनहे सरात्रि / हे सरात्रेहे सरात्रिणीहे सरात्रीणि

अर्थ: सर (आतंच, दही का चक्का) + अत्रि (अत्रि ऋषि)
English: = समान-र्°, Pāṇ. vi, 3, 85.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें