🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:58:15 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सर्ग्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासर्ग्यःसर्ग्यौसर्ग्याः
द्वितीयासर्ग्यम्सर्ग्यौसर्ग्यान्
तृतीयासर्ग्येणसर्ग्याभ्याम्सर्ग्यैः
चतुर्थीसर्ग्यायसर्ग्याभ्याम्सर्ग्येभ्यः
पञ्चमीसर्ग्यात् / सर्ग्याद्सर्ग्याभ्याम्सर्ग्येभ्यः
षष्ठीसर्ग्यस्यसर्ग्ययोःसर्ग्याणाम्
सप्तमीसर्ग्येसर्ग्ययोःसर्ग्येषु
सम्बोधनहे सर्ग्यहे सर्ग्यौहे सर्ग्याः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सर्ग्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासर्ग्यम्सर्ग्येसर्ग्याणि
द्वितीयासर्ग्यम्सर्ग्येसर्ग्याणि
तृतीयासर्ग्येणसर्ग्याभ्याम्सर्ग्यैः
चतुर्थीसर्ग्यायसर्ग्याभ्याम्सर्ग्येभ्यः
पञ्चमीसर्ग्यात् / सर्ग्याद्सर्ग्याभ्याम्सर्ग्येभ्यः
षष्ठीसर्ग्यस्यसर्ग्ययोःसर्ग्याणाम्
सप्तमीसर्ग्येसर्ग्ययोःसर्ग्येषु
सम्बोधनहे सर्ग्यहे सर्ग्येहे सर्ग्याणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें