🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:22:56 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सर्ज (पुंलिङ्ग)

साल का पेड़

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासर्जःसर्जौसर्जाः
द्वितीयासर्जम्सर्जौसर्जान्
तृतीयासर्जेनसर्जाभ्याम्सर्जैः
चतुर्थीसर्जायसर्जाभ्याम्सर्जेभ्यः
पञ्चमीसर्जात् / सर्जाद्सर्जाभ्याम्सर्जेभ्यः
षष्ठीसर्जस्यसर्जयोःसर्जानाम्
सप्तमीसर्जेसर्जयोःसर्जेषु
सम्बोधनहे सर्जहे सर्जौहे सर्जाः

अर्थ: साल का पेड़
संस्कृत: पर्याय: साल, कार्श्य, अश्वकर्णक, सस्यसंवर

📚 अमरकोश में:
• साल वृक्ष के नाम (२.४.४४) — पर्याय: साल, कार्श्य, अश्वकर्णक, सस्यसंवर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सर्ज (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासर्जम्सर्जेसर्जानि
द्वितीयासर्जम्सर्जेसर्जानि
तृतीयासर्जेनसर्जाभ्याम्सर्जैः
चतुर्थीसर्जायसर्जाभ्याम्सर्जेभ्यः
पञ्चमीसर्जात् / सर्जाद्सर्जाभ्याम्सर्जेभ्यः
षष्ठीसर्जस्यसर्जयोःसर्जानाम्
सप्तमीसर्जेसर्जयोःसर्जेषु
सम्बोधनहे सर्जहे सर्जेहे सर्जानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: साल, कार्श्य, अश्वकर्णक, सस्यसंवर

📚 अमरकोश में:
• साल वृक्ष के नाम (२.४.४४) — पर्याय: साल, कार्श्य, अश्वकर्णक, सस्यसंवर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें