🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:29:55 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सर्जक (पुंलिङ्ग)

साल का वृक्ष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासर्जकःसर्जकौसर्जकाः
द्वितीयासर्जकम्सर्जकौसर्जकान्
तृतीयासर्जकेनसर्जकाभ्याम्सर्जकैः
चतुर्थीसर्जकायसर्जकाभ्याम्सर्जकेभ्यः
पञ्चमीसर्जकात् / सर्जकाद्सर्जकाभ्याम्सर्जकेभ्यः
षष्ठीसर्जकस्यसर्जकयोःसर्जकानाम्
सप्तमीसर्जकेसर्जकयोःसर्जकेषु
सम्बोधनहे सर्जकहे सर्जकौहे सर्जकाः

अर्थ: साल का वृक्ष
संस्कृत: पर्याय: पीतसारक, असन, बन्धूकपुष्प, प्रियक, जीवक

📚 अमरकोश में:
• विजयसार के नाम (२.४.४४) — पर्याय: पीतसार, असन, बन्धूकपुष्प, प्रियक, जीवक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सर्जक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासर्जकम्सर्जकेसर्जकानि
द्वितीयासर्जकम्सर्जकेसर्जकानि
तृतीयासर्जकेनसर्जकाभ्याम्सर्जकैः
चतुर्थीसर्जकायसर्जकाभ्याम्सर्जकेभ्यः
पञ्चमीसर्जकात् / सर्जकाद्सर्जकाभ्याम्सर्जकेभ्यः
षष्ठीसर्जकस्यसर्जकयोःसर्जकानाम्
सप्तमीसर्जकेसर्जकयोःसर्जकेषु
सम्बोधनहे सर्जकहे सर्जकेहे सर्जकानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: पीतसारक, असन, बन्धूकपुष्प, प्रियक, जीवक

📚 अमरकोश में:
• विजयसार के नाम (२.४.४४) — पर्याय: पीतसार, असन, बन्धूकपुष्प, प्रियक, जीवक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें