🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:20:37 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सर्पत्व (नपुंसकलिङ्ग)

सर्प (सर्पीली गति, घुमावदार चाल) + त्व (भिन्न)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासर्पत्वम्सर्पत्वेसर्पत्वानि
द्वितीयासर्पत्वम्सर्पत्वेसर्पत्वानि
तृतीयासर्पत्वेनसर्पत्वाभ्याम्सर्पत्वैः
चतुर्थीसर्पत्वायसर्पत्वाभ्याम्सर्पत्वेभ्यः
पञ्चमीसर्पत्वात् / सर्पत्वाद्सर्पत्वाभ्याम्सर्पत्वेभ्यः
षष्ठीसर्पत्वस्यसर्पत्वयोःसर्पत्वानाम्
सप्तमीसर्पत्वेसर्पत्वयोःसर्पत्वेषु
सम्बोधनहे सर्पत्वहे सर्पत्वेहे सर्पत्वानि

अर्थ: सर्प (सर्पीली गति, घुमावदार चाल) + त्व (भिन्न)
English: = -ता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬