🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:31:36 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सर्प (पुंलिङ्ग)

सर्पीली गति, घुमावदार चाल, खिसकना

🔎 आपका लिखा रूप सर्पाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासर्पःसर्पौसर्पाः
द्वितीयासर्पम्सर्पौसर्पान्
तृतीयासर्पेणसर्पाभ्याम्सर्पैः
चतुर्थीसर्पायसर्पाभ्याम्सर्पेभ्यः
पञ्चमीसर्पात् / सर्पाद्सर्पाभ्याम्सर्पेभ्यः
षष्ठीसर्पस्यसर्पयोःसर्पाणाम्
सप्तमीसर्पेसर्पयोःसर्पेषु
सम्बोधनहे सर्पहे सर्पौहे सर्पाः

अर्थ: सर्पीली गति, घुमावदार चाल, खिसकना
संस्कृत: सर्पः · पर्याय: पृदाकु, भुजग, भुजङ्ग, अहि, भुजङ्गम

📚 अमरकोश में:
• साँप के नाम (१.८.६) — पर्याय: पृदाकु, भुजग, भुजंग, अहि, भुजंगम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें