🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:16:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सर्पिन् (पुंलिङ्ग)

रेंगने वाला, सरकने वाला, घुमावदार, टेढ़ी चाला चलने वाला, जाने वाला, हिलने-जुलने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासर्पीसर्पिनौसर्पिनः
द्वितीयासर्पिनम्सर्पिनौसर्पिनः
तृतीयासर्पिनासर्पिभ्याम्सर्पिभिः
चतुर्थीसर्पिनेसर्पिभ्याम्सर्पिभ्यः
पञ्चमीसर्पिनःसर्पिभ्याम्सर्पिभ्यः
षष्ठीसर्पिनःसर्पिनोःसर्पिनाम्
सप्तमीसर्पिनिसर्पिनोःसर्पिषु
सम्बोधनहे सर्पिन्हे सर्पिनौहे सर्पिनः

अर्थ: रेंगने वाला, सरकने वाला, घुमावदार, टेढ़ी चाला चलने वाला, जाने वाला, हिलने-जुलने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सर्पिन् (स्त्रीलिङ्ग)

रेंगने वाला, सरकने वाला, घुमावदार, टेढ़ी चाला चलने वाला, जाने वाला, हिलने-जुलने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासर्पीसर्पिनौसर्पिनः
द्वितीयासर्पिनम्सर्पिनौसर्पिनः
तृतीयासर्पिनासर्पिभ्याम्सर्पिभिः
चतुर्थीसर्पिनेसर्पिभ्याम्सर्पिभ्यः
पञ्चमीसर्पिनःसर्पिभ्याम्सर्पिभ्यः
षष्ठीसर्पिनःसर्पिनोःसर्पिनाम्
सप्तमीसर्पिनिसर्पिनोःसर्पिषु
सम्बोधनहे सर्पिन्हे सर्पिनौहे सर्पिनः

अर्थ: रेंगने वाला, सरकने वाला, घुमावदार, टेढ़ी चाला चलने वाला, जाने वाला, हिलने-जुलने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सर्पिन् (नपुंसकलिङ्ग)

रेंगने वाला, सरकने वाला, घुमावदार, टेढ़ी चाला चलने वाला, जाने वाला, हिलने-जुलने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासर्पिसर्पिनीसर्पीणि
द्वितीयासर्पिसर्पिनीसर्पीणि
तृतीयासर्पिनासर्पिभ्याम्सर्पिभिः
चतुर्थीसर्पिनेसर्पिभ्याम्सर्पिभ्यः
पञ्चमीसर्पिनःसर्पिभ्याम्सर्पिभ्यः
षष्ठीसर्पिनःसर्पिनोःसर्पिनाम्
सप्तमीसर्पिनिसर्पिनोःसर्पिषु
सम्बोधनहे सर्पिन् / हे सर्पिहे सर्पिनीहे सर्पीणि

अर्थ: रेंगने वाला, सरकने वाला, घुमावदार, टेढ़ी चाला चलने वाला, जाने वाला, हिलने-जुलने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬