🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:55:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सर्वगति (स्त्रीलिङ्ग)

सरु (तलवार की मूठ) + अगति (- प्रवेश न होना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासर्वगतिःसर्वगतीसर्वगतयः
द्वितीयासर्वगतिम्सर्वगतीसर्वगतीः
तृतीयासर्वगत्यासर्वगतिभ्याम्सर्वगतिभिः
चतुर्थीसर्वगतये / सर्वगत्यैसर्वगतिभ्याम्सर्वगतिभ्यः
पञ्चमीसर्वगतेः / सर्वगत्याःसर्वगतिभ्याम्सर्वगतिभ्यः
षष्ठीसर्वगतेः / सर्वगत्याःसर्वगत्योःसर्वगतीनाम्
सप्तमीसर्वगतौ / सर्वगत्याम्सर्वगत्योःसर्वगतिषु
सम्बोधनहे सर्वगतेहे सर्वगतीहे सर्वगतयः

अर्थ: सरु (तलवार की मूठ) + अगति (- प्रवेश न होना)
English: the refuge of all, MBh.; Pañcar.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬