🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:02:53 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सलोक्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासलोक्यःसलोक्यौसलोक्याः
द्वितीयासलोक्यम्सलोक्यौसलोक्यान्
तृतीयासलोक्येनसलोक्याभ्याम्सलोक्यैः
चतुर्थीसलोक्यायसलोक्याभ्याम्सलोक्येभ्यः
पञ्चमीसलोक्यात् / सलोक्याद्सलोक्याभ्याम्सलोक्येभ्यः
षष्ठीसलोक्यस्यसलोक्ययोःसलोक्यानाम्
सप्तमीसलोक्येसलोक्ययोःसलोक्येषु
सम्बोधनहे सलोक्यहे सलोक्यौहे सलोक्याः

अर्थ: —
English: = -लोक (with gen.), MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सलोक्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासलोक्यम्सलोक्येसलोक्यानि
द्वितीयासलोक्यम्सलोक्येसलोक्यानि
तृतीयासलोक्येनसलोक्याभ्याम्सलोक्यैः
चतुर्थीसलोक्यायसलोक्याभ्याम्सलोक्येभ्यः
पञ्चमीसलोक्यात् / सलोक्याद्सलोक्याभ्याम्सलोक्येभ्यः
षष्ठीसलोक्यस्यसलोक्ययोःसलोक्यानाम्
सप्तमीसलोक्येसलोक्ययोःसलोक्येषु
सम्बोधनहे सलोक्यहे सलोक्येहे सलोक्यानि

अर्थ: —
English: = -लोक (with gen.), MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें