🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:57:44 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सविकल्प (पुंलिङ्ग)

ब.स. ऐच्छिक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासविकल्पःसविकल्पौसविकल्पाः
द्वितीयासविकल्पम्सविकल्पौसविकल्पान्
तृतीयासविकल्पेनसविकल्पाभ्याम्सविकल्पैः
चतुर्थीसविकल्पायसविकल्पाभ्याम्सविकल्पेभ्यः
पञ्चमीसविकल्पात् / सविकल्पाद्सविकल्पाभ्याम्सविकल्पेभ्यः
षष्ठीसविकल्पस्यसविकल्पयोःसविकल्पानाम्
सप्तमीसविकल्पेसविकल्पयोःसविकल्पेषु
सम्बोधनहे सविकल्पहे सविकल्पौहे सविकल्पाः

अर्थ: ब.स. ऐच्छिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सविकल्प (नपुंसकलिङ्ग)

ब.स. ऐच्छिक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासविकल्पम्सविकल्पेसविकल्पानि
द्वितीयासविकल्पम्सविकल्पेसविकल्पानि
तृतीयासविकल्पेनसविकल्पाभ्याम्सविकल्पैः
चतुर्थीसविकल्पायसविकल्पाभ्याम्सविकल्पेभ्यः
पञ्चमीसविकल्पात् / सविकल्पाद्सविकल्पाभ्याम्सविकल्पेभ्यः
षष्ठीसविकल्पस्यसविकल्पयोःसविकल्पानाम्
सप्तमीसविकल्पेसविकल्पयोःसविकल्पेषु
सम्बोधनहे सविकल्पहे सविकल्पेहे सविकल्पानि

अर्थ: ब.स. ऐच्छिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬