🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:54:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सव्याधर (पुंलिङ्ग)

सव्य (विरोधी, पिछड़ा हुआ) + अधर (नीचे)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासव्याधरःसव्याधरौसव्याधराः
द्वितीयासव्याधरम्सव्याधरौसव्याधरान्
तृतीयासव्याधरेणसव्याधराभ्याम्सव्याधरैः
चतुर्थीसव्याधरायसव्याधराभ्याम्सव्याधरेभ्यः
पञ्चमीसव्याधरात् / सव्याधराद्सव्याधराभ्याम्सव्याधरेभ्यः
षष्ठीसव्याधरस्यसव्याधरयोःसव्याधराणाम्
सप्तमीसव्याधरेसव्याधरयोःसव्याधरेषु
सम्बोधनहे सव्याधरहे सव्याधरौहे सव्याधराः

अर्थ: सव्य (विरोधी, पिछड़ा हुआ) + अधर (नीचे)
English: having the l° undermost, Lāṭy.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सव्याधर (नपुंसकलिङ्ग)

सव्य (विरोधी, पिछड़ा हुआ) + अधर (नीचे)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासव्याधरम्सव्याधरेसव्याधराणि
द्वितीयासव्याधरम्सव्याधरेसव्याधराणि
तृतीयासव्याधरेणसव्याधराभ्याम्सव्याधरैः
चतुर्थीसव्याधरायसव्याधराभ्याम्सव्याधरेभ्यः
पञ्चमीसव्याधरात् / सव्याधराद्सव्याधराभ्याम्सव्याधरेभ्यः
षष्ठीसव्याधरस्यसव्याधरयोःसव्याधराणाम्
सप्तमीसव्याधरेसव्याधरयोःसव्याधरेषु
सम्बोधनहे सव्याधरहे सव्याधरेहे सव्याधराणि

अर्थ: सव्य (विरोधी, पिछड़ा हुआ) + अधर (नीचे)
English: having the l° undermost, Lāṭy.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें