🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:14:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ससत्त्व (पुंलिङ्ग)

जीवन शक्ति से युक्त, ऊर्जस्वी, बलवान्, साहसी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाससत्त्वःससत्त्वौससत्त्वाः
द्वितीयाससत्त्वम्ससत्त्वौससत्त्वान्
तृतीयाससत्त्वेनससत्त्वाभ्याम्ससत्त्वैः
चतुर्थीससत्त्वायससत्त्वाभ्याम्ससत्त्वेभ्यः
पञ्चमीससत्त्वात् / ससत्त्वाद्ससत्त्वाभ्याम्ससत्त्वेभ्यः
षष्ठीससत्त्वस्यससत्त्वयोःससत्त्वानाम्
सप्तमीससत्त्वेससत्त्वयोःससत्त्वेषु
सम्बोधनहे ससत्त्वहे ससत्त्वौहे ससत्त्वाः

अर्थ: जीवन शक्ति से युक्त, ऊर्जस्वी, बलवान्, साहसी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ससत्त्व (नपुंसकलिङ्ग)

जीवन शक्ति से युक्त, ऊर्जस्वी, बलवान्, साहसी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाससत्त्वम्ससत्त्वेससत्त्वानि
द्वितीयाससत्त्वम्ससत्त्वेससत्त्वानि
तृतीयाससत्त्वेनससत्त्वाभ्याम्ससत्त्वैः
चतुर्थीससत्त्वायससत्त्वाभ्याम्ससत्त्वेभ्यः
पञ्चमीससत्त्वात् / ससत्त्वाद्ससत्त्वाभ्याम्ससत्त्वेभ्यः
षष्ठीससत्त्वस्यससत्त्वयोःससत्त्वानाम्
सप्तमीससत्त्वेससत्त्वयोःससत्त्वेषु
सम्बोधनहे ससत्त्वहे ससत्त्वेहे ससत्त्वानि

अर्थ: जीवन शक्ति से युक्त, ऊर्जस्वी, बलवान्, साहसी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬