🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:35:42 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ससावर्ण (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाससावर्णःससावर्णौससावर्णाः
द्वितीयाससावर्णम्ससावर्णौससावर्णान्
तृतीयाससावर्णेनससावर्णाभ्याम्ससावर्णैः
चतुर्थीससावर्णायससावर्णाभ्याम्ससावर्णेभ्यः
पञ्चमीससावर्णात् / ससावर्णाद्ससावर्णाभ्याम्ससावर्णेभ्यः
षष्ठीससावर्णस्यससावर्णयोःससावर्णानाम्
सप्तमीससावर्णेससावर्णयोःससावर्णेषु
सम्बोधनहे ससावर्णहे ससावर्णौहे ससावर्णाः

अर्थ: —
English: with the Saṃhitā Sāvarṇikā, Cat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ससावर्ण (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाससावर्णम्ससावर्णेससावर्णानि
द्वितीयाससावर्णम्ससावर्णेससावर्णानि
तृतीयाससावर्णेनससावर्णाभ्याम्ससावर्णैः
चतुर्थीससावर्णायससावर्णाभ्याम्ससावर्णेभ्यः
पञ्चमीससावर्णात् / ससावर्णाद्ससावर्णाभ्याम्ससावर्णेभ्यः
षष्ठीससावर्णस्यससावर्णयोःससावर्णानाम्
सप्तमीससावर्णेससावर्णयोःससावर्णेषु
सम्बोधनहे ससावर्णहे ससावर्णेहे ससावर्णानि

अर्थ: —
English: with the Saṃhitā Sāvarṇikā, Cat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬