🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:27:21 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सस्मित (नपुंसकलिङ्ग)

मुस्कराहट के साथ, सविलक्षस्मितम् आदि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासस्मितम्सस्मितेसस्मितानि
द्वितीयासस्मितम्सस्मितेसस्मितानि
तृतीयासस्मितेनसस्मिताभ्याम्सस्मितैः
चतुर्थीसस्मितायसस्मिताभ्याम्सस्मितेभ्यः
पञ्चमीसस्मितात् / सस्मिताद्सस्मिताभ्याम्सस्मितेभ्यः
षष्ठीसस्मितस्यसस्मितयोःसस्मितानाम्
सप्तमीसस्मितेसस्मितयोःसस्मितेषु
सम्बोधनहे सस्मितहे सस्मितेहे सस्मितानि

अर्थ: मुस्कराहट के साथ, सविलक्षस्मितम् आदि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सस्मित (पुंलिङ्ग)

मुस्कराहट के साथ, सविलक्षस्मितम् आदि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासस्मितःसस्मितौसस्मिताः
द्वितीयासस्मितम्सस्मितौसस्मितान्
तृतीयासस्मितेनसस्मिताभ्याम्सस्मितैः
चतुर्थीसस्मितायसस्मिताभ्याम्सस्मितेभ्यः
पञ्चमीसस्मितात् / सस्मिताद्सस्मिताभ्याम्सस्मितेभ्यः
षष्ठीसस्मितस्यसस्मितयोःसस्मितानाम्
सप्तमीसस्मितेसस्मितयोःसस्मितेषु
सम्बोधनहे सस्मितहे सस्मितौहे सस्मिताः

अर्थ: मुस्कराहट के साथ, सविलक्षस्मितम् आदि
English: accompanied with smiles, smiling, laughing (अम् ind.), Ratnâv.; Śiś.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें