🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:19:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सहमातृक (पुंलिङ्ग)

सह (सहन करने वाला, झेलने वाला) + मातृक (मामा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासहमातृकःसहमातृकौसहमातृकाः
द्वितीयासहमातृकम्सहमातृकौसहमातृकान्
तृतीयासहमातृकेणसहमातृकाभ्याम्सहमातृकैः
चतुर्थीसहमातृकायसहमातृकाभ्याम्सहमातृकेभ्यः
पञ्चमीसहमातृकात् / सहमातृकाद्सहमातृकाभ्याम्सहमातृकेभ्यः
षष्ठीसहमातृकस्यसहमातृकयोःसहमातृकाणाम्
सप्तमीसहमातृकेसहमातृकयोःसहमातृकेषु
सम्बोधनहे सहमातृकहे सहमातृकौहे सहमातृकाः

अर्थ: सह (सहन करने वाला, झेलने वाला) + मातृक (मामा)
English: along with the mother, Vop.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सहमातृक (नपुंसकलिङ्ग)

सह (सहन करने वाला, झेलने वाला) + मातृक (माता से आया हुआ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासहमातृकम्सहमातृकेसहमातृकाणि
द्वितीयासहमातृकम्सहमातृकेसहमातृकाणि
तृतीयासहमातृकेणसहमातृकाभ्याम्सहमातृकैः
चतुर्थीसहमातृकायसहमातृकाभ्याम्सहमातृकेभ्यः
पञ्चमीसहमातृकात् / सहमातृकाद्सहमातृकाभ्याम्सहमातृकेभ्यः
षष्ठीसहमातृकस्यसहमातृकयोःसहमातृकाणाम्
सप्तमीसहमातृकेसहमातृकयोःसहमातृकेषु
सम्बोधनहे सहमातृकहे सहमातृकेहे सहमातृकाणि

अर्थ: सह (सहन करने वाला, झेलने वाला) + मातृक (माता से आया हुआ)
English: along with the mother, Vop.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬