🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:21:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सहमित्र (पुंलिङ्ग)

सह (सहन करने वाला, झेलने वाला) + मित्र (सूर्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासहमित्रःसहमित्रौसहमित्राः
द्वितीयासहमित्रम्सहमित्रौसहमित्रान्
तृतीयासहमित्रेणसहमित्राभ्याम्सहमित्रैः
चतुर्थीसहमित्रायसहमित्राभ्याम्सहमित्रेभ्यः
पञ्चमीसहमित्रात् / सहमित्राद्सहमित्राभ्याम्सहमित्रेभ्यः
षष्ठीसहमित्रस्यसहमित्रयोःसहमित्राणाम्
सप्तमीसहमित्रेसहमित्रयोःसहमित्रेषु
सम्बोधनहे सहमित्रहे सहमित्रौहे सहमित्राः

अर्थ: सह (सहन करने वाला, झेलने वाला) + मित्र (सूर्य)
English: N. of a man, HPariś.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬