🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:22:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सहसा (स्त्रीलिङ्ग)

बलपूर्वक, जबरदस्ती

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासहसासहसेसहसाः
द्वितीयासहसाम्सहसेसहसाः
तृतीयासहसयासहसाभ्याम्सहसाभिः
चतुर्थीसहसायैसहसाभ्याम्सहसाभ्यः
पञ्चमीसहसायाःसहसाभ्याम्सहसाभ्यः
षष्ठीसहसायाःसहसयोःसहसानाम्
सप्तमीसहसायाम्सहसयोःसहसासु
सम्बोधनहे सहसेहे सहसेहे सहसाः

अर्थ: बलपूर्वक, जबरदस्ती

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सहस् (नपुंसकलिङ्ग)

मंगसिर का महीना

🔎 आपका लिखा रूप सहसा = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासहःसहसीसहांसि
द्वितीयासहःसहसीसहांसि
तृतीयासहसासहोभ्याम्सहोभिः
चतुर्थीसहसेसहोभ्याम्सहोभ्यः
पञ्चमीसहसःसहोभ्याम्सहोभ्यः
षष्ठीसहसःसहसोःसहसाम्
सप्तमीसहसिसहसोःसहस्सु / सहःसु
सम्बोधनहे सहःहे सहसीहे सहांसि

अर्थ: मंगसिर का महीना
संस्कृत: सामर्थ्यम्, बलम् · पर्याय: मार्गशीर्ष, मार्ग, आग्रहायणिक

📚 अमरकोश में:
• मार्गशीर्ष मास के नाम (१.४.१६) — पर्याय: मार्ग, आग्रहायणिक
• बल/शक्ति (२.८.१०२) — पर्याय: द्रविण, तरस्, बल, शौर्य, स्थाम, शुष्म, शक्ति, पराक्रम, प्राण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें