🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:31:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सहस्थ (पुंलिङ्ग)

सह (सहन करने वाला, झेलने वाला) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासहस्थःसहस्थौसहस्थाः
द्वितीयासहस्थम्सहस्थौसहस्थान्
तृतीयासहस्थेनसहस्थाभ्याम्सहस्थैः
चतुर्थीसहस्थायसहस्थाभ्याम्सहस्थेभ्यः
पञ्चमीसहस्थात् / सहस्थाद्सहस्थाभ्याम्सहस्थेभ्यः
षष्ठीसहस्थस्यसहस्थयोःसहस्थानाम्
सप्तमीसहस्थेसहस्थयोःसहस्थेषु
सम्बोधनहे सहस्थहे सहस्थौहे सहस्थाः

अर्थ: सह (सहन करने वाला, झेलने वाला) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)
English: being together with, being present

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सहस्थ (नपुंसकलिङ्ग)

सह (सहन करने वाला, झेलने वाला) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासहस्थम्सहस्थेसहस्थानि
द्वितीयासहस्थम्सहस्थेसहस्थानि
तृतीयासहस्थेनसहस्थाभ्याम्सहस्थैः
चतुर्थीसहस्थायसहस्थाभ्याम्सहस्थेभ्यः
पञ्चमीसहस्थात् / सहस्थाद्सहस्थाभ्याम्सहस्थेभ्यः
षष्ठीसहस्थस्यसहस्थयोःसहस्थानाम्
सप्तमीसहस्थेसहस्थयोःसहस्थेषु
सम्बोधनहे सहस्थहे सहस्थेहे सहस्थानि

अर्थ: सह (सहन करने वाला, झेलने वाला) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)
English: being together with, being present

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें