🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:55:59 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सहस्थान (नपुंसकलिङ्ग)

सह (सहन करने वाला, झेलने वाला) + स्थान (खड़ा होना, रहना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासहस्थानम्सहस्थानेसहस्थानानि
द्वितीयासहस्थानम्सहस्थानेसहस्थानानि
तृतीयासहस्थानेनसहस्थानाभ्याम्सहस्थानैः
चतुर्थीसहस्थानायसहस्थानाभ्याम्सहस्थानेभ्यः
पञ्चमीसहस्थानात् / सहस्थानाद्सहस्थानाभ्याम्सहस्थानेभ्यः
षष्ठीसहस्थानस्यसहस्थानयोःसहस्थानानाम्
सप्तमीसहस्थानेसहस्थानयोःसहस्थानेषु
सम्बोधनहे सहस्थानहे सहस्थानेहे सहस्थानानि

अर्थ: सह (सहन करने वाला, झेलने वाला) + स्थान (खड़ा होना, रहना)
English: (used in explaining सध-स्थ and सदन), Nir.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬