🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:22:57 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सहापत्य (पुंलिङ्ग)

सह (सहन करने वाला, झेलने वाला) + अपत्य (सन्तान, बच्चे)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासहापत्यःसहापत्यौसहापत्याः
द्वितीयासहापत्यम्सहापत्यौसहापत्यान्
तृतीयासहापत्येनसहापत्याभ्याम्सहापत्यैः
चतुर्थीसहापत्यायसहापत्याभ्याम्सहापत्येभ्यः
पञ्चमीसहापत्यात् / सहापत्याद्सहापत्याभ्याम्सहापत्येभ्यः
षष्ठीसहापत्यस्यसहापत्ययोःसहापत्यानाम्
सप्तमीसहापत्येसहापत्ययोःसहापत्येषु
सम्बोधनहे सहापत्यहे सहापत्यौहे सहापत्याः

अर्थ: सह (सहन करने वाला, झेलने वाला) + अपत्य (सन्तान, बच्चे)
English: accompanied with offspring, Āpast.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सहापत्य (नपुंसकलिङ्ग)

सह (सहन करने वाला, झेलने वाला) + अपत्य (सन्तान, बच्चे)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासहापत्यम्सहापत्येसहापत्यानि
द्वितीयासहापत्यम्सहापत्येसहापत्यानि
तृतीयासहापत्येनसहापत्याभ्याम्सहापत्यैः
चतुर्थीसहापत्यायसहापत्याभ्याम्सहापत्येभ्यः
पञ्चमीसहापत्यात् / सहापत्याद्सहापत्याभ्याम्सहापत्येभ्यः
षष्ठीसहापत्यस्यसहापत्ययोःसहापत्यानाम्
सप्तमीसहापत्येसहापत्ययोःसहापत्येषु
सम्बोधनहे सहापत्यहे सहापत्येहे सहापत्यानि

अर्थ: सह (सहन करने वाला, झेलने वाला) + अपत्य (सन्तान, बच्चे)
English: accompanied with offspring, Āpast.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें