🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:08:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

साड्भूत (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासाड्भूतःसाड्भूतौसाड्भूताः
द्वितीयासाड्भूतम्साड्भूतौसाड्भूतान्
तृतीयासाड्भूतेनसाड्भूताभ्याम्साड्भूतैः
चतुर्थीसाड्भूतायसाड्भूताभ्याम्साड्भूतेभ्यः
पञ्चमीसाड्भूतात् / साड्भूताद्साड्भूताभ्याम्साड्भूतेभ्यः
षष्ठीसाड्भूतस्यसाड्भूतयोःसाड्भूतानाम्
सप्तमीसाड्भूतेसाड्भूतयोःसाड्भूतेषु
सम्बोधनहे साड्भूतहे साड्भूतौहे साड्भूताः

अर्थ: —
English: (in gram.) taking the form साट्, or साड् (said of 2. सह्).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

साड्भूत (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासाड्भूतम्साड्भूतेसाड्भूतानि
द्वितीयासाड्भूतम्साड्भूतेसाड्भूतानि
तृतीयासाड्भूतेनसाड्भूताभ्याम्साड्भूतैः
चतुर्थीसाड्भूतायसाड्भूताभ्याम्साड्भूतेभ्यः
पञ्चमीसाड्भूतात् / साड्भूताद्साड्भूताभ्याम्साड्भूतेभ्यः
षष्ठीसाड्भूतस्यसाड्भूतयोःसाड्भूतानाम्
सप्तमीसाड्भूतेसाड्भूतयोःसाड्भूतेषु
सम्बोधनहे साड्भूतहे साड्भूतेहे साड्भूतानि

अर्थ: —
English: (in gram.) taking the form साट्, or साड् (said of 2. सह्).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें