🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:59:43 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सात्वत (पुंलिङ्ग)

सात् परमेश्वरः, स उपास्यत्वेन अस्ति अस्य - सात् + मतुप्, मस्य वः" विष्णु का नाम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासात्वतःसात्वतौसात्वताः
द्वितीयासात्वतम्सात्वतौसात्वतान्
तृतीयासात्वतेनसात्वताभ्याम्सात्वतैः
चतुर्थीसात्वतायसात्वताभ्याम्सात्वतेभ्यः
पञ्चमीसात्वतात् / सात्वताद्सात्वताभ्याम्सात्वतेभ्यः
षष्ठीसात्वतस्यसात्वतयोःसात्वतानाम्
सप्तमीसात्वतेसात्वतयोःसात्वतेषु
सम्बोधनहे सात्वतहे सात्वतौहे सात्वताः

अर्थ: सात् परमेश्वरः, स उपास्यत्वेन अस्ति अस्य - सात् + मतुप्, मस्य वः" विष्णु का नाम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सात्वत (नपुंसकलिङ्ग)

सात् परमेश्वरः, स उपास्यत्वेन अस्ति अस्य - सात् + मतुप्, मस्य वः" विष्णु का नाम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासात्वतम्सात्वतेसात्वतानि
द्वितीयासात्वतम्सात्वतेसात्वतानि
तृतीयासात्वतेनसात्वताभ्याम्सात्वतैः
चतुर्थीसात्वतायसात्वताभ्याम्सात्वतेभ्यः
पञ्चमीसात्वतात् / सात्वताद्सात्वताभ्याम्सात्वतेभ्यः
षष्ठीसात्वतस्यसात्वतयोःसात्वतानाम्
सप्तमीसात्वतेसात्वतयोःसात्वतेषु
सम्बोधनहे सात्वतहे सात्वतेहे सात्वतानि

अर्थ: सात् परमेश्वरः, स उपास्यत्वेन अस्ति अस्य - सात् + मतुप्, मस्य वः" विष्णु का नाम
English: relating to the Satvats or the Satvatas, belonging or sacred to Satvata or Kṛṣṇa &c., MBh.; Pur.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें